Супрасль. Царква і манастыр Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы

Адметныя мясціны і помнікі на абшарах даўняга ВКЛ | Беларусь Літва Падляшша

Старажытная царква Святога Мікалая ў Берасці

горад Брэст
(Брэсцкі раён, Брэсцкая вобласць)

Свята-Мікалаеўская царква выразна абарончага тыпу, існавала ў XIV-XIX стст. на уніяцкім пляцы акольнага горада Берасця (цэнтральным востраве сучаснай крэпасці). Была разабрана пад час пабудовы крэпасці. Вызначалася сярод іншых забудоў горада сваёй старажытнасцю. Яна згадваецца ўжо ў 1390 г. пры наданні Берасці магдэбургскага права. У гэтай царкве ў 1596 г. была падпісана славутая берасцейская унія.

Брэст - Царква Святога Мікалая. Выява царквы з тытульнага ліста Візітацыі. 1759 г.

Мікалаеўская царква ў Берасці. Выява царквы з тытульнага ліста Візітацыі. 1759 г.

Існуюць некалькі выглядаў царквы Св. Мікалая: найбольш вядомы з візітацыйнай кнігі берасцейскіх цэркваў 18 ст., дзе царква ўяўляе сабой чатырохвугольны ў плане будынак з дзвюма вежамі на фасадзе. Беларускі даследчык Мікола Шчакаціхін, аналізуючы беларускія цэрквы абарончага тыпаў, дадае да іх і царкву Св. Мікалая, пазначаючы пры гэтым: «Адпаведныя помнікі да нашага часу маглі не захавацца, але аб сапраўдным існаванні чагосьці падобнага мы ўсё ж маем пэўныя зазначэнні з некаторых старадаўніх крыніц, напрыклад з рысунку Берасцейскага Катадральнага сабора, які знаходзіцца на загалоўным аркушы рукапіснае візітацыйнае кнігі берасцейскіх цэркваў з 18 стагоддзя. Хоць гэты рысунак і вельмі схематычны, усё ж, аднак, з яго выразна відаць, што сабор калісьці меў выгляд звычайнага простакутнага будынка з высокім дахам, галоўны фасад якога абаранялі дзве круглыя рагавыя вежы, аднолькавай з усім будынкам вышынёй». «Канструкцыя гэтая яшчэ вельмі блізкая да брамы Субач...».

Брэст - Царква Святога Мікалая. Фрагмент гравюры Е. Дальберга «Аблога Берасьця шведамі ў 1657 годзе»

Фрагмент гравюры Е. Дальберга «Аблога Берасьця шведамі ў 1657 годзе»

Другі выгляд — гэта выразнае адлюстраванне чатырохвежавага будынка на гравюры Е. Дальберга, вядомай як «Аблога Берасця шведамі ў 1657 годзе», дзе на плане акольнага горада прысутнічае выява крыжападобнага ў плане будынка. I на панараме горада ў адпаведным месцы выява сакральнага будынка. Паводле Алены Квітніцкай, царква Св. Мікалая размяшчалася на поўдзень ад базыльянскага кляштара. Архіўныя чарцяжы захавалі яшчэ адзін выгляд царквы Св. Мікалая ў 1831 г. Пазначаная ў шматлікіх дакументах як няскончаная, царква тым не менш рыхтавалася да перабудовы ў грэка-расейскую. Для гэтай мэты былі выкананы абмерныя чарцяжы існуючай царквы і праект яе перабудовы ў 1837 г. Метралагічны аналіз чарцяжоў царквы Св. Мікалая ў Берасці дае падставу меркаваць аб часе яе пабудовы на мяжы 13—14 ст.

Брэст - Царква Святога Мікалая. 3-мерная мадэль выкананая студэнтамі БПІ

3-мерная мадэль Мікалаеўскай царквы, выкананая студэнтамі БПІ

Да царквы Св. Мікалая належала маёмасць, якую па тэстаменту перадавалі ёй гараджане. Так у 1599 г. Ян Шванавіч Гарноўскі, шляхціц берасцейскі, выбраў сабе месца і пабудаваў грабніцу ў склепе царквы. Для гэтай царквы ён аддае свой дом з садам, агародам насупраць царквы Св. Мікалая з грунтом і забудовамі. У 1593 г. Іпацій Пацей — епіскап Берасцейскі і Уладзімірскі дае грамату і фундуш мяшчанам каралеўскім берасцейскім на заснаванне брацтва пры царкве Св. Мікалая ў Бярэсці. Дакумент падпісаны Мікалаем Табенскім, падстоліем і падстаростам берасцейскім, Янам Верашчакам, суддзёй, Жыгімонтам Аніхімаўскім, пісарам і айцом Апанасам Піліповічам. Фундуш вызначае падпарадкаванне царквы Св. Мікалая брацтву разам з царкоўным судом, аблачэннямі і міласцінай царкоўнай. Вызначае таксама парадак службы «У вялікім градзе Берасці перад вялікім алтаром царквы Св. Мікалая». У грамаце вызначаецца, што ў царкве Св. Мікалая ў прыдзеле меўся вялікі алтар Св. Барыса і Глеба, да якога былі прыпісаны грунты. У інтэр'еры царквы былі выкарыстаны мастацкія работы. На алтары антычнага стылю, з пазалотаю і серабрэннем, царская брама з выявамі святых, якая па-мастацку зроблена рэзчыкамі. Мелася шмат абразоў старажытнага пісьма па дрэве і палатну.

Месца знаходжаньня падмуркаў царквы святога Мікалая на тэрыторыі брэсцкай крэпасці

Месца знаходжання падмуркаў царквы святога Мікалая на тэрыторыі брэсцкай крэпасці

Выдатны помнік царкоўнага абарончага дойлідства страчаны ў 1840-50-я гг. пад час пабудовы Брэсцкай крэпасці.

Літ.:
І.Б. Лаўроўская
Памяць. Брэст. т. І.
Мінск. Белта. 1998
Матэрыял апублікаваны з ласкавай згоды спадарыні Ірыны Лаўроўскай

Беларусь

Літва

Польшча

Расія


Знайдзі свае карані
Пошук сваякоў і продкаў у Беларусі, Літве, Польшчы

Рэклама