> obwód miński > rejon wołożyński > wieś Mała Lucynka > Lucynka – brama Puszczy Nalibockiej
Mała Lucynka. Lucynka – brama Puszczy Nalibockiej
Mała Lucynka.  Lucynka – brama Puszczy Nalibockiej

Lucynka – brama Puszczy Nalibockiej | Mała Lucynka

Albumy zdjęć

Wybrane zdjęcia

Mała Lucynka.  Lucynka – brama Puszczy Nalibockiej

Foto © Çì. Âàéöýõîâ³÷ |

Mała Lucynka.  Lucynka – brama Puszczy Nalibockiej

Zwiad konny AK w Puszczy Nalibockiej, 1943 r Foto © Çì. Âàéöýõîâ³÷ |

Mała Lucynka.  Lucynka – brama Puszczy Nalibockiej

Foto © Çì. Âàéöýõîâ³÷ |

Brama do Puszczy Nalibockiej

Lucynka – to symboliczna brama do Puszczy Nalibockiej, widocznej z okna siedziby rodziny Białych. Puszcza Nalibocka jesty unikalnym ze względów historycznych i kulturalnych regionem współczesnej Białorusi, gdzie stykają się tradycje słowiańskie, bałtyjskie i żydowskie. Rolnictwo nigdy nie odgrywało głównej roli w gospodarce regionu. Do połowy XIX w. był tu nasz tutejszy „Ural” – region gospodarki leśnej i łowieckiej, a zarazem przemysłowej i rzemieślniczej. Już w XVIII w. powstał tu pierwszy w kraju wielki piec hutniczy, po raz pierwszy na Białorusi zaczęto wytwarzać tu fajans, a huta szkła w Nalibokach w XVIII wieku wyrabiała szkło artystyczne sławne w całej Rzeczypospolitej. Niestety w końcu XIX wieku „Nalibocki Ural” nie wytrzymał konkurencji ze strony uprzemysłowiającej się Ukrainy i utracił swoje znaczenie.

Ciekawa, choć tragiczna jest historia ziemi nalibockiej w czasie II wojny św., w czasie której działały tu niemieckie władze okupacyjne i partyzantki trzech różnych orientacji. Opowiada o tym rosyjski bestseller 2007 r. „Daniel Stein, tłumacz” Ludmiły Ulickiej (tłumaczony również na język polski) i hollywoodzki film „Defiance” („Opór”) o oddziale Bielskich, który na ekrany polskich kin wszedł 19 stycznia 2009 r.

Białoruskie Tatry, białoruski Ural

Puszcza Nalibocka to największy masyw leśny na Białorusi, a może i w Europie (oprócz Rosji). Obszar Puszczy liczy 1.400 km2 a wraz z okolicami wynosi ponad 3.000 km2 a to niemal 1/3 obszaru Izraela. Zachowanie tak wielkiego masywu leśnego, obok gęsto zaludnionych obszarów Białorusi, tłumaczy się nadzwyczaj nieurodzajnymi glebami, jakie w ciągu stuleci powodowały ekonomiczną nieopłacalność rolnictwa w tym regionie. Dlatego też dosyć dawno region ten zaczął specjalizować się w gospodarce leśnej i rzemiośle związanym z przerobem rud darniowych, gliny, piasku kwarcowego itd.

Poczynając od małych odkrywkowych kopalni rud żelaza, kuźni, hut czy warsztatów garncarskich, od połowy XVIII do połowy XIX wieku rozwinęła się tu bujna działalność przemysłowa. Utworzenie wielu z tych zakładów związane jest z imieniem Hanny z Sanguszków Radziwiłłowej (ur. 1679 r. w Rakowie, zm. w 1746 r.), sławnej z działalności przemysłowej i mecenatu artystycznego: Nalibocka Huta Szkła (jedna z najświetniejszych w Rzeczypospolitej) i wytwórnia fajansu w Świerżniu, przemysł ceramiczny Rakowa - i inne.

Działalność gospodarcza ukierunkowana na las i przemysł uformowała unikalny dla Białorusi charakter regionu, podobnego (z zachowaniem proporcji) do Uralu. Np. w nalibockim „kombinacie metalurgicznym” (Rudnia - Kleciszcze) w latach 1850-tych pracowało ponad 200 robotników, 3 wielkie piece hutnicze, 8 pieców płomiennych, walcarka, 4 odlewnie. Podobny rozmiar miał zakład metalurgiczny Chreptowiczów w Wiszniewie, również używający jako surowca rudy darniowej. Ekonomiczne znaczenie regionu zanikało w trzeciej tercji XIX wieku, kiedy miejscowy przemysł przegrał konkurencyjne zmagania z nowouprzemyslowionymi regionami Rosji.

Obecnie industrializacja wiązana jest z forsownym tworzeniem przemysłu w okresie sowieckim po II wojnie światowej we wschodniej części Białorusi, a przemysłowe, nie-rosyjskie i nie-sowieckie tradycje rzemiosła i przemysłu regionu Puszczy Nalibockiej znane są jedynie wąskiej grupie specjalistów.

Ostoja Litwy historycznej

Region Puszczy Nalibockiej odegrał ważną rolę w wojskowej i politycznej historii Białorusi. Wschodnim skrajem Puszczy z dawnych czasów przechodziła granica Litwy i Rusi. Pograniczne twierdze połockie takie jak Mińsk i Zasław faktycznie powstały na skraju tego Wielkiego Lasu, zaludnionego poganami – Litwinami, pełnego niebezpieczeństw dla bardziej cywilizowanych – na owe czasy, Wschodnich Słowian. W połowie XIII w. niepowodzeniem skończyła się próba Złotej Ordy i jej wasala – państwa Halicko-Włodzimierskiego podporządkowania sobie od południowej strony lub pokonania Wielkiego Księstwa Litewskiego. Bezgraniczny masyw leśny stał się nieprzebytą przeszkodą dla agresora.

Ustalona w tym miejscu granica Litwy i Rusi pozostawiła wiele śladów w ludowym folklorze (przechowana pamięć o bitwach pod Kojdanowem, Mohylnem koło Uzdy, i in.) i wyznaczała przyszły podział Wielkiego Księstwa Litewskiego na regiony Litwę i Ruś.

Uświadomienie ważności Puszczy jest obecne u M. Jermałowicza, mimo błędnego zlokalizowania tu przez tego badacza całej historycznej Litwy (choć Puszcza rzeczywiście była ważną jej cząstką). Toponimika i antroponimia tego obszaru mają wyraźny bałtyjski charakter. Na przykład nazwa Iwieniec pochodzi od litewskiego gyventi – „żyć”, a Pierszaje od piršlys – „swat”. Litewskojęzyczni mieszkańcy trafiali się jeszcze w początkach XIX wieku, kiedy cały kraj był zupełnie białoruskojęzyczny. Starsze pokolenie posługuje się dosyć czystym językiem białoruskim, bliskim literackiego standardu. Nieprzypadkowo początek nowobiałoruskiej literatury związany jest z działalnością Wincentego Dunina-Marcinkiewicza, który przeżył większą część życia (1840-1884) we wsi Lucynka.

Piekło i „Jerozolima” w Puszczy

Tragiczna strona historii regionu to II Wojna Światowa. Puszcza dała wtedy przytułek nie mniej niż 20 tysiącom partyzantów różnych orientacji politycznych. Przeważnie prosowieckich, z rozwiniętą „infrastrukturą”, włącznie z działającymi lotniskami. Ale także i Armii Krajowej (Zgrupowanie Stołpecko–Nalibockie). Również żydowskich oddziałów partyzanckich (Bielskich, Zorina i inne), które podporządkowały się sowieckiemu kierownictwu, ale zachowując pewną autonomię stały się ratunkiem dla tysięcy uciekinierów z gett w Baranowiczach, Nowogródku, Mińsku, Iwieńcu, Mirze i innych miastach i miasteczkach w Puszczy i jej najbliższych okolicach. Historia braci Bielskich i ich „Jerozolimy w lesie” stała się legendą na Zachodzie dzięki dokumentalnym książkom Nechamy Tek, Petera Duffy, niektórym dokumentalnym filmom, a obecnie z powodu pojawienia się holywoodskiej megaprodukcji „Defiance” („Opór”) z Danielem Craigiem w roli głównej.

Puszcza i jej okolice odegrały wielką rolę w historii narodu żydowskiego jeszcze przez to, że stąd właśnie pochodzi wielu absolwentów sławnej wołożyńskiej jesziwy, włącznie z jednym z założycieli słynnego fundamentalistycznego ruchu Agudat Israel – Icchakiem HaLevi Rabinowiczem (ur. w Iwieńcu w 1847 r.), przyszłym prezydentem Izraela Szymonem Peresem (ur. w Wiszniewie w 1923 r.) i wielu innymi.

Z Puszczą związana jest działalność znanego katolickiego działacza narodowości żydowskiej, karmelity Daniela Sztejna (naprawdę Oswalda Rufajzena), który spopularyzowany został w rosyjsko-języcznym świecie w powieści Ludmiły Ulickiej „Daniel Stein, tłumacz” (2006). Nawrócił się on na katolicyzm pod wpływem wojennych przeżyć w Puszczy Nalibockiej.

Jeśli nie liczyć zrealizowanego wg powieści Władimira Bogomolowa "Moment prawdy” (przekładanej na dziesiątki języków) filmu Michaiła Ptaszuka „W sierpniu 1944”, w którym jednak Puszcza nie pojawia się, w białoruskiej kulturze nie ma niczego podobnego w zakresie wyższej kultury, co uświadomiłoby rolę Puszczy jako zjawiska kulturalnego o wielkim zakresie i wielości oddziaływań. Zarówno zachodnie jak i sowieckie utwory o Puszczy nie ukazują Puszczy jako zjawiska kompleksowego, wynikajacego z jej długiej i złożonej historii. Uświadomienie legendarnej sagi puszczańskiego regionu powinno stać się sprawą tej wspólnoty, która go zamieszkuje.

Alieś Bieły, PhD (historia)
Gospodarstwo agroturystryczne “Marcinowa Gęś”
Puszcza Nalibocka
Mobile: (+ 375 29) 613 7085
E-mail: a.biely68@gmail.com