> obwód miński > rejon miadziołski > wieś Olszewo > Dwór gospodarczy
Olszewo. Dwór gospodarczy
Olszewo. Dwór gospodarczy

Dwór gospodarczy | Olszewo

Rok budowy (przebudowy): XVIII
Współrzędne geograficzne:
54° 56'44.36"N, 26° 21'45.66"E

Albumy zdjęć

Wybrane zdjęcia

Olszewo. Dwór gospodarczy

Pozostałości dworu w Olszewie Foto © Аляксандар Шымбалёў |

Olszewo. Dwór gospodarczy

Pozostałości dworu w Olszewie. 05.2008 Foto © Mariusz Proskień |

Olszewo. Dwór gospodarczy

Pozostałości dworu w Olszewie na początku lat 90 XX w Foto © Mariusz Proskień |

Dwór w Olszewie

Rezydencja olszewska zawdzięcza swe powstanie Ludwikowi Jakubowi Chomińskiemu. Ponieważ dawna siedziba właścicieli dóbr, znajdująca się w Baksztach, splonęła w końcu XVII w., postanowił on przenieść się do odległego o 2 km Olszewa nad rzeką Straczą. Prawdopodobnie to właśnie on (być może jego syn) wzniósł tu w I poł. XVIII w. drewniany dwór, który zachował się niemal do naszych czasów. Była to jedna z najbardziej interesujących rezydencji na Wileńszczyźnie. Budynek wzniesiony z grubych belek, na wysokiej podmurówce, nakryty był wysokim dachem mansardowym. Na początku XIX w. do dworu dobudowano stosunkowo wąski, drewniany portyk oraz dwa krótkie, murowane skrzydła boczne, prostopadłe do korpusu głównego, dostosowane do niego stylem i tworzące wraz z nim podkowę otwartą ku tyłowi. W końcu stulecia dodano jeszcze położony przy lewej ścianie szczytowej taras otoczony balustradą tralkową.

Olszewski dwór pozostający nieprzerwanie przez dwa i pół wieku w rękach Chomińskich, mieścił wiele cennych pamiątek rodzinnych, m.in. garnitur XVIII- wiecznych inkrustowanych palisandrowych mebli, portrety rodzinne i inne obrazy oraz dużą bibliotekę. Ogromną wartość miało bogate archiwum; m.in. pod koniec XIX w. wśród papierów pozostałych po wojewodzie Chomińskim znaleziono słynny Kodeks Olszewski Chomińskich, zawierający jeden z najstarszych pomników piśmiennictwa polskiego z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego: Chronikę W.X.Lit. z 1550 r., zwaną Kroniką Bychowca, atakże najstarszy polski tekst Statutu Litewskiego, opis wyprawy króla Zygmunta III na Moskwę i inne cenne rękopisy. Tekst Kodeksu opublikował w Wilnie w 1907 r. prof. Stanisław Ptaszycki. Obecnie Kodeks znajduje się w kolekcji Biblioteki Narodowej w Warszawie. Zbiory olszewskie ucierpiały podczas I wojny światowej, a ostatecznie zostały rozgrabione po 1939 r.Sam dwór przetrwał szczęsliwie obie wojny światowe, w czasach radzieckich mieściły się w nim m.in. klub, biblioteka, szkoła podstawowa i mieszkania nauczycieli. Niestety, ten cenny zabytek został z niewiadomych powodów barbarzyńsko zniszczony w końcu lat osiemdziesiątych, przy użyciu ciągników i spychaczy. Ocalały jedynie zrujnowane skrzydła boczne kryte dachami mansardowymi oraz taras z fragmentem balustrady.Zabudowania gospodarcze majątku spłonęły podczas niemieckiej okupacji, zachowały się tylko dwa budynki z czerwonej cegły położone po przeciwnej stronie szosy. Na terenie dworskim rośnie sporo starych drzew. Z tyłu ciągnie się malowniczy, choć zdziczały park, na który składają się dwie części. Pierwsza, o powierzchni ok. 3 ha, to założony jeszcze w XVIII w. park regularny, niegdyś o układzie tarasowym. Ślady pięciu tarasów widoczne są do dziś, choć kompozycję zaburzają wyrosłe w ostatnich dziesięcioleciach drzewa. najbardziej wysunięty na wschód zakątek zajmuje zwarty drzewostan lipowy, w którym z trudem można doszukać się można śladów labiryntu tworzonego niegdyś przez alejki. W tym miejscu "cywilizowany" park łączył się z leśnym parkiem krajobrazowym z II poł. XIX w., o którym wspomina Bułhak, położonym jeszcze dalej ku wschodowi, na najwyższym tarasie doliny Straczy. Obecnie zamienił się on w las prawdziwie dziki, z gęstym podszytem. W jego drzewostanie pzreważają lipa, klon, topola i jawor, w runie natomiast rosną rzadkie rośliny m.in. paprotka zwyczajna, piękny storczyk obuwik i okazały tulipan dziki.

:Grzegorz Rąkowski
Smak Kresów,Wśród źródeł i mszarów Wileńszczyzny,Oficyna Wydawnicza "Rewasz",2000
(MP)