Pierwszy, autentyczny opis Wilna i zamku pochodzi z roku 1413. Gilbert de Lannoy, rycerz i podróżnik, pisze: „…Stanąłem w głównym mieście Litwy, zwanym Wilno, gdzie jest zamek położony bardzo wysoko na piaszczystej górze, otoczony kamieniem, ziemią i murem, a wewnątrz całkiem z drzewa zbudowany. Zstępuje zaś obręb rzeczonego zamku z wierzchołka góry we dwa boki, zamknięty murem aż do dołu, w którym obrębie jest wiele domów objętych. A nie jest miasto zamknięte, ale jest wąskie i długie z góry na dół, bardzo źle zabudowane domami drewnianymi, a są niektóre kościoły z cegły. Rzeczony zaś kasztel na górze jest z drzewa wzniesiony na sposób muru.”

Na górze Zamkowej, nazywanej górą Gedymina, a wcześniej Turzą – w czasach prehistorycznych było grodzisko. Na jego miejscu powstał drewniany zamek w początkach wieku XIV. Murowany, obronny zamek wzniósł książę Witold w pierwszej połowie wieku XV.

Wilno i Zamek na mapie Brauna i Hogenberga z 1581 roku

Zamek był otoczony kamiennym murem długości około 300 m z trzema potężnymi basztami; od południowego skraju góry zbudowano budynek mieszkalny o przestronnych, sklepionych komnatach – zwany pałacem, choć nigdy tu się nie mieściła rezydencja książąt. Jako fort o dużych walorach, wykorzystywany był wyłącznie na cele obronne. Zamek w różnych okresach był przebudowywany. Świadczy o tym niejednolitość murów, które częściowo są gotyckie, renesansowe, a nawet mają elementy baroku.

Fragment Wilna z Górnym Zamkiem; grawiura z XVI w

Zamki Dolny i Górny na litografii z połowy XIX w

W 1660-61 został zajęty przez wojsko kozackie; w czasie odbijania zamku – zburzony. Po wojnach szwedzkich nie odbudowano zamku; jednak ruina pozostała w stanie dającym wyobrażenie o jego obronności i kształcie. W początku XIX wieku wojska carskie opasały Górę Zamkową murem, tworząc tam cytadelę panującą nad miastem. Zostały zburzone dwie baszty, trzecia (zachodnia) częściowo.

Górny Zamek na litografii z połowy XIX w

Wilia i Góra zamkowa na obrazie Napoleona Ordy

Po Powstaniu Styczniowym tutaj, na dawnym dziedzińcu zamkowym, na rozkaz Murawiewa tracono i grzebano powstańców. W 1915 roku w tym miejscu ustawiono pamiątkowy krzyż. Usunięty przez Niemców, uroczyście stanął ponownie w 1921 roku. Częściowo ocalała wieża zachodnia została nadbudowana w 1930 roku. W czasie wojny uszkodzona, zrekonstruowana w latach 60-tych XX wieku. Nazywana jest wieżą Gedymina. Jest ośmioboczna, dolne kondygnacje są gotyckie. Mieści się tu muzeum.

A.O.
Na podstawie:
Juliusz Kłos, „Wilno, Przewodnik Krajoznawczy”,
Wyd. Oddziału Wileńskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Wilno 1923
Tomas Venclova, „Wilno”, R. Paknio Leidykla, Wilno 2001, 2002


Pałac Słuszków i Góra Zamkowa na obrazie Napoleona Ordy		Wilia i Góra Zamkowa na pocztówce z początku XX w
Wilia i Góra Zamkowa na pocztówce z początku XX w		Ruiny Zamku na pocztówce z początku XX w
Ruiny Zamku na pocztówce z początku XX w		Góra Zamkowa na pocztówce z lat 20 XX w
Zamek Górny - rekonstrukcja		Góra Zamkowa
Góra Zamkowa w Wilnie na fot. z początku XX w		Góra Zamkowa
Góra Zamkowa na fot. z początku XX w		Wilia i Góra Zamkowa
Góra Zamkowa na fot. z początku XX w		Wilia i Góra Zamkowa
Wieża zachodnia - Gedymina		Wieża Gedymina
Wieża Gedymina		Wieża Gedymina nocą
Wieża Gedymina		Wieża Gedymina
Wieża Gedymina		Wieża zamkowa
Wieża zamkowa		Wieża, fragment
Pozostałości murów Zamku Górnego		Pozostałości murów Zamku Górnego
Pozostałości murów Zamku Górnego		Pozostałości murów Zamku Górnego
Dziedziniec		Część zrekonstruowanych murów
Część zrekonstruowanych murów		Część zrekonstruowanych murów
Fragment		Fragment
Część zrekonstruowanych murów		Fragment starego muru i - drzewko

Znajdź swoich krewnych na Białorusi i Litwie
Znajdź krewnych i przodków w Białorusi, Polsce, Litwie